YALIN KAĞIT UÇAK SİMÜLASYONU: AKIŞIN GÜCÜ

✈️ YALIN KAĞIT UÇAK SİMÜLASYONU: AKIŞIN GÜCÜ

EĞİTMEN KILAVUZU

Bu simülasyon, bir çok varyosyonunu internette bulabileceğiniz kağıttan uçak yapımı üzerinden katılımcılara İtme (Push) ve Çekme (Pull) sistemleri arasındaki farkı, darboğaz yönetimini, iş dengelemeyi, standart işin önemini öğretmekten SWOT analizi yapmaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Bu yalın simülasyon 4 operatörle yapılıyor ancak daha fazlasıyla çalışacak şekilde modifiye edilebilir. Anahtar nokta, bir operatörün diğerlerinden daha fazla iş yüküne sahip olmasını sağlamak, böylece bir darboğaz (bottleneck) yaratmaktır. Hatta, birbirine karşı yarışacak iki takım oluşturabilirsiniz.

Amacımız net: Geleneksel "İtme" (Push) sisteminin yarattığı stresi bizzat yaşamak ve ardından "Çekme" (Pull) sistemiyle işlerin nasıl yoluna girdiğini görmek.

1. HAZIRLIK VE KURULUM

Bu iş için 4 kişilik bir operasyon ekibine ihtiyacımız var. İsterseniz rekabeti artırmak için iki rakip takım kurabilirsiniz.

• Kadro: 4 Operatör. Bir de dışarıdan bakıp süreyi tutacak bir gözlemci/hakem.
• Malzemeler: Beyaz boş A4 kağıtlar, Özel müşteri talebi uçaklar için kullanılacak farklı renkte kağıtlar. Her tur için 1-2 şer adet yeterli. Kanban durakları ve tanımlamalar için bant ve post-it’ler, makas, kronometre ve işimizi kolaylaştıracak aparatlar (jigs).

Kritik Görev: Özel bir siparişimiz var. Farklı renkte uçaklar. Bu uçağın sisteme girdiği an ile çıktığı an arasındaki süreyi (Lead Time) ölçeceğiz. Müşteri bu uçağı ne kadar bekliyor, değişen müşteri isteklerine ne kadar hızlı cevap verebiliyoruz.

Her turun ortasında, Operatör 1'in önündeki stoğa 'özel siparişi' temsilen farklı renkte bir kağıt ekliyoruz ve kronometreyi başlatıyoruz. Özel ürünün hat sonunda uçak haline getirilip kalite kontrolü onaylandıktan sonra süre durdurulup lead time ölçüyoruz. Takip eden turlarda yapılacak düzenleme ve iyileştirmeler ile Lead Time'ın düşmesini hedefliyoruz.

2. OYUNUN AKIŞI VE AŞAMALAR : ÜÇ FARKLI DÜNYA

1. GÜN (FAZ 1): GELENEKSEL ÜRETİM (İTME / PUSH)

Bu aşama, dengesiz iş bölümünün ve ideal olmayan sürecin sonuçlarını göstermek içindir.

• Operatör 1: Kağıdı masaya yatay olarak koyar, uzunlamasına tam ortadan ikiye katlar (1 katlama).
• Operatör 2: Kağıdı açar. Üst iki köşeyi orta çizgiye hizalayarak içe doğru katlar. Oluşan üçgen kısmı, taban çizgisinden aşağıya doğru tamamen katlar. Katladığı üçgen uçlar içeride kalacak şekilde kağıdı tekrar ortadan ikiye kapatır. Kapalı kağıdın sağ üst köşesinden küçük bir parça koparır. (Kritik adım, uçağın katlandıktan sonra açılmaması için gerekli.) (4 katlama, 1 kesme).
• Operatör 3: Üstteki iki köşeyi aşağı, orta çizgiye doğru verev şekilde katlar. Altta kalan küçük üçgen ucu, az önceki kanatların üzerine doğru (Op 2'nin kestiği boşluğa) yukarı katlar. Son olarak katlanmış köşeler dışarıda kalacak şekilde ortadan ikiye katlar. (4 katlama) .
• Operatör 4: Her iki kanadı, gövde hizasından aşağıya doğru katlayarak uçağa son şeklini ver. (2 katlama) .

Bu turda klasik, departmanların birbirinden kopuk çalıştığı o eski dünyayı simüle ediyoruz.

Ne Oluyor? Operatör 2 kan ter içinde 4 katlama 1 kesme yaparken, Operatör 1 sadece tek katlama yapıp bekliyor. Operatör 3 ve 4 de kendi yoğunluklarında boğuşuyor.

Gördüğümüz Tablo: Biri çalışırken diğeri boşta kalıyor. Masaların üstü ara stokla (WIP) dolup taşıyor. İşte buna "Darboğaz" ve dengesiz hattın maliyeti diyoruz. Hissettiğimiz: Stres, kargaşa ve "bu iş yetişmeyecek" hissi.

ASAKAI 1: ERTESİ GÜN SABAH TOPLANTISI

Eğitmen (Fabrika Müdürü) zili çalar: "Paydos! Dünkü vardiya tam bir kaostu. Herkes yorgun, masalar kağıt dolu. Şimdi yeni güne başlamadan önce, sorunları konuşmak için Asakai Alanında (Tahta Başında Ayakta) toplanıyoruz."

Eğitmen SQDC (Safety, Quality, Delivery, Cost) panosunu işaret ederek sorar:

1. Güvenlik/Moral (Safety): "Operatör 2, dün kan ter içinde kaldın. Operatör 1 ise seni izledi. Bu adil bir iş dağılımı mıydı? Stres seviyeniz nasıldı?"
2. Maliyet (Cost - WIP): "Masanın üzerindeki o yığınla kağıdı (WIP) görüyor musunuz? Onlar para. Operatör 2'nin önünde biriken o stoklar hataları gizledi mi?"
3. Teslimat (Delivery - Lead Time): "Renkli 'X Uçağı' sisteme girdiğinde çıkması ne kadar sürdü? Yığınların altında kayboldu mu?"
4. Aksiyon (Kaizen): "Bugün (2. Gün) bu karmaşayı bitirmek için 'Temizlik ve Düzen' getiriyoruz. 5S ve Kanban kurallarını devreye alıyoruz."

2. GÜN (FAZ 2): 5S, KANBAN VE STANDART İŞ (DÜZEN GELİYOR)

Artık sorunları gördük, şimdi biraz temizlik ve kural zamanı.

• 5S: Önce masayı bir toparlıyoruz, her şeyin yeri belli oluyor. Bantlar ve post itlerle ham malzeme, bitmiş ürün yerlerini belirliyoruz.
• Kanban: İstasyonlar arasına "Dur" noktaları koyuyoruz. "Önündeki post-it alanı boşalmadan yeni uçak gönderme!" kuralı geliyor. Her istasyon arası 2 stokluk Kanban alanı belirliyoruz.
• Problem Çözme: Tur sonunda takım olarak beyin fırtınası yaparak sürecimizdeki takılmaları konuşuyoruz. Ekipten gelen iyileştirme önerilerini değerlendirip, hemfikir olunanları uygulayarak sonraki turu başlatıyoruz.

ASAKAI 2: ERTESİ GÜN SABAH TOPLANTISI

Eğitmen zili çalar: "Vardiya bitti! Dün daha düzenliydik, masalar temizdi. Ama hala bir sorun var. Asakai'ye toplanın!"

1. Kalite/Akış (Quality): "Kanban sayesinde stok yapmadık, evet. Ama Operatör 1 hala çok bekliyor, Operatör 2 hala yetişemiyor. Sadece 'durmak' sorunu çözdü mü?"
2. Sebep Analizi: "Sorun sadece dağınıklık değilmiş. Sorun 'İş Yükü Dengesizliği'. Operatör 2'nin işi çok zor, Operatör 1'in işi çok kolay."
3. Aksiyon (Kaizen): "Bugün (3. Gün) sadece düzenli değil, akıllı çalışacağız. İş yükünü dengeleyeceğiz ve aparatlar (jigs) kullanacağız. Hedef: Mükemmel Akış."

3. GÜN (FAZ 3): HAT DENGELEME VE APARATLAR (AKIŞIN GÜCÜ)

Ve final... Artık sadece çok çalışmak değil, akıllı çalışmak devrede. Ekiple yapılan beyin fırtınası sonucu hat dengeleme yapılır, istasyonlar buna göre yeniden düzenlenir.

Fikir vermesi adına örnek olarak kullanabileceğimiz dengelenmiş hat iş adımları alttaki gibi olabilir. Tabii buna bağlı kalmayın ekipten gelen fikirleri dikkate alıp uygulayın. 3.tur sonunda ki değerlendirmede daha iyi olması için neler yapabilirdik? Sorusunu sorun.

• Operatör 1: İlk katlamayı yapmak için bir aparat (cetvel olabilir) kullanır. Köşeleri içe büker ve oluşan üçgeni merkeze katlayıp iletir (4 katlama).
• Operatör 2: Katlanmış köşeler içte kalacak şekilde, ortadan ikiye katlar. Köşeyi kesmek için bir makas kullanır (1 katlama, 2 kesme).
• Operatör 3: İki köşeyi aşağı merkeze ve ucu kesik köşeden yukarı katlar (3 katlama).
• Operatör 4: Uçağı ikiye ve kanatları aşağı katlar (3 katlama).

Sonuç: Dengeleme: Operatör 1'in boş durmasını engelliyoruz; Operatör 2’nin iş adımlarından bir kısmını ona aktararak daha aktif olmasını sağlıyoruz. Operatör 1’e aparat, Operator 2’ye makas vererek hızlanmalarını sağlıyoruz. Kimse beklemiyor, kimse koşturmuyor.

İş yükü eşit, uçaklar birbiri ardına, su gibi akarak çıkıyor. İşte verimlilik budur.

3. PUANLAMA VE PERFORMANS ANALİZİ

Her turun sonunda, sistemin finansal ve operasyonel başarısını ölçmek için aşağıdaki tabloyu kullanıyoruz. Unutmayın, dokümanda belirtildiği gibi amacımız "Özel bir siparişin (X uçağı) sistemden geçiş süresini (Lead Time) düşürmek" ve israfı yok etmektir.

Kriter Puan / Değer Açıklama Kabul Edilen Uçak

+10 Puan "Müşterinin (Eğitmen) onayladığı, hatasız ve uçabilen uçaklar."

Hatalı Ürün (Rework)

-10 Puan

"Standart işe uymayan, yanlış katlanmış veya uçmayan uçaklar (Dokümandaki "Rework" israfı)."

Ara Mamul (WIP)

-5 Puan

İstasyonlar arasında bekleyen her bir tamamlanmamış uçak. (Envanter israfı).

Hammadde İsrafı

-2 Puan

"Yanlış kesilmiş veya kullanılmadan masada kalan kağıtlar. Bu, paranın rafta yatmasıdır."

Lead Time (X Siparişi)

Süre Bazlı

"İşaretli "X" kağıdının sisteme girişi ile çıkışı arasında geçen süre (saniye cinsinden) Hedef: Her turda düşürmek."

Performans Göstergeleri (KPI'lar):

• Hız: 5 dakikalık sürede kaç "İyi Ürün" çıktı?
• Kalite: Toplam üretimin yüzde kaçı hatasız? (İyi Ürün / Toplam Üretim)
• İsraf Oranı: Masada biriken WIP (Ara Mamul) miktarı turun başında ve sonunda nasıl değişti?
• Dengeleme: Operatörlerin boş kalma süreleri (Özellikle 1. turdaki Operatör 1'in bekleme süresi ölçülmelidir).

4. KURUMSAL UYGULAMA İÇİN SWOT ANALİZİ SORULARI

Eğitim bittiğinde işimiz bitmiyor. SWOT tekniğiyle, yaşadıklarımızı masaya yatırıp gerçek iş hayatımıza bağlıyoruz. Simülasyonda yaşadığımız "İtme" ve "Çekme" sistemleri arasındaki farkları ve hat dengeleme sonuçlarını göz önüne alarak şu soruları cevaplayalım.

💪 Strengths (Güçlü Yanlarımız - İçsel)

• Simülasyonun 3. turunda (Faz 3) neleri iyi yaptık ve bu bizi nasıl hızlandırdı?
• Standart İş ve Aparat Kullanımı: 3. turda Operatör 1'e verdiğimiz aparat (cetvel/jig) ve Operatör 2'ye verdiğimiz makas, üretim hızımızı ve ürün kalitesini nasıl etkiledi? Gerçek işimizde bu tür basit aparatlarla hızlanabileceğimiz noktalar var mı?
• Hat Dengeleme: İş yükünü operatörler arasında eşit dağıttığımızda (Operatör 2'nin yükünü azaltıp Operatör 1'e aktardığımızda), ekibin stres seviyesi ve üretim akışı nasıl değişti?
• İletişim ve Kanban: İki istasyon arasına koyduğumuz "Kanban" (durak) sınırları, fazla stok israfının önüne geçmemizi nasıl sağladı?

⚠️ Weaknesses (Zayıf Yanlarımız - İçsel)

• Simülasyonun 1. turunda (Faz 1) bizi yavaşlatan ve strese sokan hatalar nelerdi?
• Darboğaz Yönetimi: 1. turda Operatör 2 "kan ter içinde" çalışırken Operatör 1'in beklemesi, takım verimliliğini nasıl düşürdü? Şirketimizde buna benzer "biri beklerken diğerinin boğulduğu" süreçler var mı?
• Ara Stok (WIP) Birikimi: Masaların üstünün yarım mamul uçaklarla (WIP) dolup taşması, hataları fark etmemizi nasıl engelledi ve "X Siparişi"nin (Lead Time) teslim süresini nasıl uzattı?
• Kalite Problemleri: İlk turdaki kargaşada, standart iş tanımlı değilken çıkan ürünlerin ne kadarı "çöp" veya "yeniden işlem" (rework) oldu?

🚀 Opportunities (Fırsatlar - Dışsal)

• Oyunda öğrendiğimiz teknikleri gerçek sahada uygulayarak neleri kazanabiliriz?
• Müşteri Odaklılık: Oyundaki "Özel Sipariş (X Uçağı)" mantığında olduğu gibi, müşterinin değişen isteklerine (farklı renk/model) hızlı cevap verebilmek için hatlarımızda ne gibi esneklikler yapabiliriz?
• 5S ve Görsel Yönetim: Masayı bantlarla ve post-itlerle düzenlemek (5S) karmaşayı nasıl bitirdiyse, kendi çalışma alanımızda bu düzeni sağlayarak hangi kayıpları (zaman, malzeme) fırsata çevirebiliriz?
• Sürekli İyileştirme (Kaizen): Her tur sonunda yaptığımız "beyin fırtınası" toplantılarını, gerçek iş süreçlerimizde haftalık rutinler haline getirirsek hangi kronik sorunları çözebiliriz?

🛡️ Threats (Tehditler - Dışsal)

• Yeni kurduğumuz bu "Yalın" sistemi neler bozabilir ve riskler nelerdir?
• Eski Alışkanlıklar: "Biz hep böyle yapardık" diyerek, 3. turdaki disiplini bırakıp tekrar 1. turdaki "stoğa çalışma" (push) alışkanlığına dönersek bizi bekleyen en büyük tehlike nedir?
• Hammadde ve Tedarik: Oyunda kağıt akışı kesilseydi ne olurdu? Gerçek hayatta tedarik zincirindeki bir aksama, kurduğumuz bu "akış (flow)" sistemini nasıl tehdit eder?
• Standarttan Sapma: Ekibe yeni katılan bir operatör, belirlenen "Standart İş" adımlarına (katlama sırası veya aparat kullanımı) uymazsa, bu durum müşteri memnuniyetini (uçuş kalitesini) nasıl tehdit eder?

Eğitmen için bir sonraki adım önerisi: Bu soruları tartıştıktan sonra, eğitim sonunda katılımcılardan "Kendi İş Sürecimde Bir İyileştirme Taahhüdü" (Örneğin: "Yarından itibaren masamdaki ara stokları yarıya indireceğim") yazılı olarak almanız eğitimin kalıcılığını artırabilir.

5. EĞİTMEN İÇİN KRİTİK NOTLAR

• İsrafın Belirlenmesi: Katılımcıların özellikle Operatör 1'in boşta kalmasını (Bekleme İsrafı) ve hatalı katlamaları (Yeniden İşleme/Rework) fark etmesini sağlayın.
• Standart İş Vurgusu: Aparatların sadece hız için değil, her ürünün "aynı kalitede" çıkması (Standart İş) için olduğunu hatırlatın.
• Dengeleme: Önemli olan herkesin kan ter içinde koşturması değil; hattın duraksamadan akmasıdır.